Finanse publiczne a kryzys ekonomiczny

Ostatni kryzys ekonomiczny unaocznił problemy finansów publicznych nie tylko w Polsce, ale także w innych krajach Europy czy świata. Z pełnym przekonaniem należy stwierdzić, że zagadnienia będące przedmiotem zainteresowania Autorów recenzowanej monografii są niezwykle aktualne i ważne. Dyskusja, w której poruszone są istotne światopoglądowe i ideowe kwestie w zderzeniu z oczekiwaniami oraz możliwościami finansów publicznych jest bez wątpienia konieczna. Nie da się dziś uciec od rozważań odnoszących się do problemu narastającego zadłużenia publicznego, spadających wartości dochodów, czy wzrastających wydatków publicznych. W tym świetle, można odczytać treści zawarte w niniejszej publikacji - prowokujące do przemyśleń i odwołujące się do kluczowych pytań. (?) Wartość tej pozycji jest dodatkowo wzmocniona przez fakt, że Autorami są wybitni i cenieni ekonomiści, specjalizujący się w problematyce finansów publicznych. Zapoznałem się z treścią wszystkich zamieszczonych tu opracowań z dużym zainteresowaniem i sądzę, że niniejsza książka znajdzie szerokie grono Czytelników.
Dr Grzegorz Gołębiowski
Szkoła Główna Handlowa w Warszawie
Wicedyrektor w Biurze Analiz Sejmowych

Wprowadzenie - Agnieszka Alińska, Bogusław Pietrzak 7
Rozdział 1
Determinanty polityki fiskalnej wobec globalnego kryzysu ekonomicznego - Elżbieta Chojna-Duch 9
Bibliografia 20
Rozdział 2
Dostępność finansowania dla samorządów w okresie spowolnienia gospodarczego w latach 2008-2010 - Krzysztof Kluza 21
2.1. Dostępność finansowania dla samorządów w okresie spowolnienia 22
2.1.1. Zmiany w dostępności kredytu bankowego 22
2.1.2. Koszt finansowania zewnętrznego JST 24
2.1.3. Rodzaje instrumentów finansowych 25
2.2. Granice zadłużenia samorządów 27
Bibliografia 29
Rozdział 3
Wpływ spowolnienia gospodarczego na budżety jednostek samorządu terytorialnego. Studium przypadku województwa zachodniopomorskiego - Magdalena Kogut-Jaworska, Adam Szewczuk, Magdalena Zioło 31
3.1. Formalno-prawne aspekty gromadzenia i rozdysponowania środków publicznych na poziomie budżetów jednostek samorządu terytorialnego i ich podatność na zmiany cyklu koniunkturalnego 32
3.2. Dochody i wydatki jednostek samorządu terytorialnego województwa zachodniopomorskiego w warunkach dekoniunktury 34
3.3. Spowolnienie gospodarcze a wyniki budżetowe i poziom zobowiązań JST województwa zachodniopomorskiego na tle tendencji ogólnopolskich 38
Bibliografia 42
Rozdział 4
Nowe rozwiązania w finansach publicznych w Unii Europejskiej i w Polsce w obliczu kryzysu zadłużenia - Kamilla Marchewka-Bartkowiak 45
4.1. Problem realizacji reguł zadłużenia publicznego 46
4.2. Nowe rozwiązania prawne przeciwdziałające wzrostowi zadłużenia publicznego na poziomie ponadnarodowym 48
4.3. Nowe rozwiązania w finansach publicznych w Polsce mające wpływ na obniżenie państwowego długu publicznego 50
Bibliografia 53
Rozdział 5
Konsolidacja finansów publicznych - szanse i zagrożenia - Tomasz Mirończuk 55
Rozdział 6
Wrażliwość dochodów budżetowych na zmiany luki produkcyjnej - Anna Moździerz 59
6.1. Polska gospodarka w warunkach światowego kryzysu 59
6.2. Wpływ cyklu koniunkturalnego na dochody publiczne 60
6.3. Systemowe zagrożenia dla wykonania dochodów państwa 63
Bibliografia 67
Rozdział 7
Wpływ kryzysu finansowego na wydatki publiczne - Stanisław Owsiak 69
7.1. Paradoksy w relacjach między wydatkami publicznymi a kryzysami 70
7.2. Wydatki publiczne na tle zjawisk kryzysowych w wybranych krajach 71
7.3. Błędy prognoz makroekonomicznych a kształtowanie wydatków publicznych 76
7.4. Wydatki publiczne jako poduszka bezpieczeństwa dla gospodarki i społeczeństwa (podsumowanie) 78
Bibliografia 81
Rozdział 8
Dług podsektora samorządowego a samodzielność finansowa jednostki samorządu terytorialnego - Leszek Patrzałek 83
Rozdział 9
Iluzje reformy finansów publicznych w warunkach kryzysu - Krystyna Piotrowska-Marczak 87
9.1. Bodźce systemowe aktywizujące proces reform finansów publicznych 88
9.2. Kryzys jako bodziec stymulujący reformy finansów publicznych 90
Rozdział 10
Czy Polsce grozi kryzys zadłużeniowy sektora samorządowego? - Marzanna Poniatowicz 95
10.1. Kryzys zadłużenia publicznego - konotacje teoretyczne 96
10.2. Kryzys finansów jednostek samorządu terytorialnego 98
10.3. Deficyt i dług sektora samorządowego 99
10.4. Mechanizmy przeciwdziałające kryzysowi zadłużeniowemu w sektorze samorządowym 101
Bibliografia 105
Rozdział 11
Nowoczesne instrumenty w zarządzaniu finansami publicznymi w Polsce - Marta Postuła 107
11.1. Reguła wydatkowa 107
11.2. Planowanie wieloletnie i budżet zadaniowy 111
Rozdział 12
Dochody jednostek samorządu terytorialnego - Elżbieta Suchocka-Roguska 117
Rozdział 13
Problem odpowiedzialności za finanse publiczne - Jolanta Szołno-Koguc 125
13.1. Pojęcie i charakter odpowiedzialności 126
13.2. Dylemat winy i kary 128
13.3. Skuteczność dochodzenia odpowiedzialności 129
Bibliografia 131
Rozdział 14
Finansowanie systemu zabezpieczenia emerytalnego w świetle kryzysu ekonomicznego - Tadeusz Szumlicz 133
14.1. Opinie z lat 1998-2005 133
14.2. O argumentach w aktualnym sporze o sens zmiany 137
14.3. Konkluzja - proponowany kierunek zmiany 144
Bibliografia 146
Rozdział 15
Długookresowe tendencje w polskich finansach publicznych - Andrzej Wernik 147
Bibliografia 158